عدد مهم در آزمایش خون که باید جدی بگیرید
اگر در برگه آزمایشتان عدد HbA1c بالاتر از حد انتظار است، نگران یک وعده غذایی یا چند روز اخیر نباشید. این آزمایش، تصویری از میانگین قند خون شما در دو تا سه ماه گذشته ارائه میدهد و میتواند سرنخ مهمی از وضعیت پیشدیابت یا دیابت باشد. اگر اخیراً آزمایش دادهاید، ممکن است پزشک آزمایش HbA1c را نیز برایتان درخواست کرده باشد و نتیجه آن کمی بیشتر از حد انتظار شده باشد. اما این عدد دقیقاً چه معنایی دارد؟
HbA1c چیست؟
میتوان HbA1c را مانند «کارنامه قند خون» در نظر گرفت. برخلاف آزمایش قند خون که وضعیت قند را در یک لحظه مشخص نشان میدهد، HbA1c تصویری کلی از میانگین قند خون طی دو تا سه ماه گذشته ارائه میکند. آزمایش HbA1c میزان متوسط قند خون در دو تا سه ماه گذشته را اندازهگیری میکند و نتیجه آن به صورت درصد گزارش میشود. این آزمایش بر اساس میزان گلوکزی انجام میشود که به گلبولهای قرمز خون متصل شده است. از آنجا که گلبولهای قرمز تقریباً سه ماه عمر میکنند، میزان قند متصلشده به آنها میتواند تصویری از وضعیت قند خون در این بازه زمانی ارائه دهد. به همین دلیل، در بسیاری از موارد توصیه میشود برای ارزیابی تغییرات HbA1c حداقل حدود سه ماه فاصله میان آزمایشها وجود داشته باشد.
عدد HbA1c چه معنایی دارد؟
پزشکان از HbA1c برای غربالگری و تشخیص پیشدیابت و دیابت و همچنین بررسی میزان کنترل قند خون استفاده میکنند. بر اساس معیارهای انجمن دیابت آمریکا: کمتر از ۵.۷ درصد طبیعی، ۵.۷ تا ۶.۴ درصد پیشدیابت و ۶.۵ درصد یا بیشتر دیابت محسوب میشود. البته تشخیص نهایی دیابت یا پیشدیابت تنها بر اساس یک عدد و بدون در نظر گرفتن شرایط فرد انجام نمیشود و در صورت نیاز، پزشک ممکن است آزمایش را تکرار یا از آزمایشهای دیگری نیز استفاده کند.
چرا HbA1c اهمیت دارد؟
یکی از مزیتهای مهم HbA1c این است که به جای تمرکز بر یک عدد در یک روز خاص، روند کلی قند خون را نشان میدهد. عواملی مانند استرس، بیماری، کمخوابی، برخی داروها و حتی شرایط مربوط به زمان انجام آزمایش میتوانند قند خون را بهطور موقت تغییر دهند. اما HbA1c با نشان دادن میانگین قند خون در چند ماه، تصویر جامعتری از وضعیت فرد ارائه میکند. این آزمایش همچنین برای بررسی تأثیر تغییرات سبک زندگی یا درمان بر کنترل قند خون مفید است.
آیا یک وعده غذایی میتواند HbA1c را بالا ببرد؟
معمولاً نه. از آنجا که HbA1c میانگین قند خون چند ماه گذشته را نشان میدهد، خوردن یک دسر، یک وعده غذایی پرکربوهیدرات یا داشتن چند روز پراسترس معمولاً نمیتواند بهتنهایی تغییر چشمگیری در نتیجه آزمایش ایجاد کند. بنابراین بهتر است به جای نگرانی درباره یک وعده غذایی یا یک عدد قند خون، روند کلی تغذیه، فعالیت بدنی و وضعیت قند خون در طول زمان را در نظر گرفت.
HbA1c بالا چه خطری دارد؟
بالا بودن مداوم قند خون میتواند در طول زمان به رگهای خونی و اعصاب آسیب برساند و خطر مشکلاتی در قلب، کلیهها، چشمها و سیستم عصبی را افزایش دهد. به همین دلیل، شناسایی زودهنگام افزایش قند خون اهمیت زیادی دارد. حتی بهبودهای نسبتاً کوچک در HbA1c نیز میتواند برای سلامت بلندمدت مفید باشد.
برای کنترل بهتر قند خون چه کنیم؟
نوشیدنیهای شیرین را کاهش دهید: نوشابه، چای شیرین، نوشیدنیهای ورزشی و آبمیوههای شیرین میتوانند مقدار زیادی قند افزوده وارد رژیم غذایی کنند. آب، چای بدون شکر و نوشیدنیهای بدون قند انتخابهای مناسبتری هستند. کربوهیدراتها را با پروتئین و فیبر همراه کنید: لازم نیست کربوهیدراتها را کاملاً حذف کنید. ترکیب آنها با پروتئین و فیبر میتواند به هضم آهستهتر و کنترل بهتر قند خون کمک کند. بعد از غذا کمی راه بروید: حتی فعالیت سبک و کوتاهمدت بعد از وعده غذایی میتواند به کنترل قند خون پس از غذا کمک کند. نیمی از بشقاب را به سبزیجات غیرنشاستهای اختصاص دهید: سبزیجاتی مانند کاهو، بروکلی، گلکلم، لوبیا سبز و دیگر سبزیجات میتوانند به دلیل داشتن فیبر، احساس سیری را افزایش دهند و به کنترل بهتر قند خون کمک کنند.
جمعبندی
HbA1c یکی از ابزارهای مهم برای بررسی روند قند خون در طول زمان است. برخلاف آزمایش قند خون که وضعیت قند را در یک لحظه مشخص نشان میدهد، HbA1c تصویری از میانگین قند خون طی دو تا سه ماه گذشته ارائه میکند. اگر نتیجه آزمایش بالاتر از حد انتظار بود، جای نگرانی فوری نیست. تغییرات پایدار در رژیم غذایی، فعالیت بدنی، خواب و مدیریت استرس و در صورت نیاز، درمان دارویی میتواند به بهبود کنترل قند خون کمک کند. در نهایت، یک عدد در برگه آزمایش بهتنهایی تمام وضعیت متابولیک فرد را توضیح نمیدهد و تفسیر HbA1c باید در کنار سایر آزمایشها، شرایط جسمی و سابقه پزشکی فرد و نظر پزشک انجام شود.
