ویروس پاپیلومای انسانی یا ویروس HPV یکی از شایعترین عفونتهای ویروسی منتقلشونده از راه تماس جنسی است. بیشتر افراد مبتلا هیچ علامتی ندارند و سیستم ایمنی بدن در بسیاری از موارد عفونت را طی یک تا دو سال کنترل میکند. بااینحال، بعضی از انواع HPV میتوانند باعث ایجاد زگیل تناسلی یا تغییرات سلولی و در صورت ماندگاری عفونت، برخی سرطانها شوند.
در این مطلب با علائم HPV، راههای انتقال، عوامل خطر، روش تشخیص، واکسن HPV و روشهای درمان عوارض این عفونت آشنا میشویم.
HPV چیست؟
HPV یا ویروس پاپیلومای انسانی، گروه بزرگی از ویروسهاست که میتوانند پوست و مخاط بدن را درگیر کنند. تاکنون حدود ۲۰۰ نوع HPV شناخته شده است. بسیاری از انواع این ویروس هیچ مشکل جدی ایجاد نمیکنند، اما بعضی از انواع آن میتوانند باعث زگیل تناسلی و برخی انواع سرطان شوند.
بیشتر عفونتهای HPV بدون علامت هستند و در بسیاری از افراد بدن بهطور طبیعی عفونت را کنترل میکند. نگرانی اصلی زمانی است که یک نوع پرخطر HPV برای مدت طولانی در بدن باقی بماند؛ زیرا عفونت پایدار میتواند موجب تغییرات پیشسرطانی و در نهایت بعضی سرطانها شود.
انواع HPV کداماند؟
بهطور کلی HPVها را میتوان از نظر خطر ایجاد بیماری به دو گروه اصلی تقسیم کرد:
HPV کمخطر
برخی انواع HPV کمخطر بیشتر با زگیل تناسلی ارتباط دارند و معمولاً عامل سرطان نیستند.
HPV پرخطر
برخی انواع HPV پرخطر میتوانند باعث تغییرات سلولی شوند. عفونت پایدار با این انواع، مهمترین عامل خطر برای سرطان دهانه رحم است و با برخی سرطانهای مقعد، آلت تناسلی، واژن، فرج و ناحیه دهان و گلو نیز ارتباط دارد.
علائم HPV چیست؟
یکی از مهمترین ویژگیهای HPV این است که اغلب هیچ علامتی ایجاد نمیکند. به همین دلیل ممکن است فرد عفونت داشته باشد و از آن مطلع نباشد.
در بعضی افراد، عفونت HPV باعث ایجاد زگیل میشود.
زگیل تناسلی
زگیل تناسلی میتواند به شکل برجستگیهای کوچک، منفرد یا متعدد و گاهی شبیه گلکلم ظاهر شود. این ضایعات ممکن است در اطراف یا روی اندام تناسلی و مقعد ایجاد شوند.
زگیل تناسلی معمولاً خطرناک نیست، اما ممکن است باعث خارش، تحریک، خونریزی یا ناراحتی شود.
زگیلهای پوستی
برخی انواع HPV باعث زگیلهای معمولی یا زگیل کف پا میشوند. ظاهر و محل این زگیلها با زگیل تناسلی متفاوت است.
HPV چگونه منتقل میشود؟
HPV عمدتاً از طریق تماس مستقیم پوست با پوست در ناحیه تناسلی و تماس جنسی منتقل میشود. رابطه جنسی واژینال، مقعدی و دهانی میتواند باعث انتقال HPV شود. انتقال ویروس ممکن است حتی بدون دخول نیز رخ دهد.
از آنجا که بسیاری از افراد مبتلا علامتی ندارند، ممکن است فرد بدون اطلاع از ابتلا، ویروس را به شریک جنسی خود منتقل کند.
آیا کاندوم از HPV جلوگیری میکند؟
استفاده صحیح از کاندوم میتواند خطر انتقال HPV را کاهش دهد، اما محافظت آن کامل نیست؛ زیرا تمام پوست ناحیه تناسلی را نمیپوشاند.
HPV چه بیماریهایی ایجاد میکند؟
بیشتر عفونتهای HPV به سرطان منجر نمیشوند. بااینحال، عفونت پایدار با انواع پرخطر میتواند خطر ابتلا به برخی سرطانها را افزایش دهد.
مهمترین بیماریهای مرتبط با HPV عبارتاند از:
- سرطان دهانه رحم
- سرطان مقعد
- برخی سرطانهای واژن و فرج
- برخی سرطانهای آلت تناسلی
- برخی سرطانهای دهان و گلو
- زگیل تناسلی
سرطان دهانه رحم ارتباط بسیار نزدیکی با عفونت پایدار HPV دارد و تقریباً تمام موارد این سرطان با عفونت HPV مرتبط هستند.
چه عواملی خطر ابتلا به HPV را افزایش میدهند؟
برخی عوامل میتوانند احتمال ابتلا یا ماندگاری عفونت HPV را افزایش دهند، از جمله:
- داشتن شرکای جنسی متعدد
- داشتن رابطه جنسی با فردی که شرکای جنسی متعدد داشته است
- ضعف سیستم ایمنی
- مصرف برخی داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی
- ابتلا به HIV
- سیگار کشیدن، که میتواند با ماندگاری عفونت HPV ارتباط داشته باشد.
HPV چگونه تشخیص داده میشود؟
در صورت وجود زگیل تناسلی، پزشک معمولاً میتواند با معاینه و بررسی ظاهر ضایعه، تشخیص را مطرح کند.
برای غربالگری سرطان دهانه رحم نیز از آزمایشهای HPV و سایر روشهای غربالگری استفاده میشود. امروزه آزمایش HPV DNA نقش مهمی در برنامههای غربالگری سرطان دهانه رحم دارد.
نکته مهم این است که غربالگری سرطان دهانه رحم حتی در افراد واکسینهشده نیز اهمیت دارد، زیرا واکسن همه انواع HPV پرخطر را پوشش نمیدهد.
واکسن HPV چیست؟
واکسن HPV یکی از مؤثرترین روشهای پیشگیری از عفونت با انواع HPV و سرطانهای مرتبط با این ویروس است. بهترین زمان واکسیناسیون معمولاً پیش از مواجهه با ویروس و قبل از شروع فعالیت جنسی است. سازمان جهانی بهداشت واکسیناسیون دختران ۹ تا ۱۴ سال را بهعنوان اولویت توصیه میکند. تعداد دوزها به سن، وضعیت سیستم ایمنی و برنامه واکسیناسیون کشور بستگی دارد.
واکسن HPV برای پیشگیری طراحی شده است و عفونت موجود را درمان نمیکند.
بنابراین اگر فردی قبلاً در معرض HPV قرار گرفته باشد، باید درباره مناسب بودن واکسن برای شرایط خود با پزشک یا مرکز واکسیناسیون مشورت کند.
آیا HPV درمان دارد؟
در حال حاضر درمانی برای از بین بردن مستقیم خود عفونت HPV وجود ندارد و در بسیاری از افراد، سیستم ایمنی بدن عفونت را بهمرور کنترل میکند.
بااینحال، عوارض و بیماریهای ناشی از HPV قابل درمان یا کنترل هستند. برای مثال، پزشک میتواند برای درمان زگیل تناسلی یا ضایعات پیشسرطانی از روشهای مناسب استفاده کند.
در مورد سرطانهای مرتبط با HPV نیز نوع درمان بر اساس نوع سرطان، مرحله بیماری و شرایط فرد تعیین میشود.
آیا AHCC برای HPV مؤثر است؟
برخی مطالعات درباره مکمل AHCC و عفونت پایدار HPV انجام شده است. یک مطالعه تصادفی دوسوکور و کنترلشده با دارونما در ۵۰ زن بالای ۳۰ سال مبتلا به HPV پرخطر پایدار، نتایج امیدوارکنندهای درباره احتمال پاکشدن عفونت پس از مصرف AHCC نشان داد؛ بااینحال تعداد شرکتکنندگان کم بود و برای تعیین اثربخشی و جایگاه قطعی AHCC در درمان HPV به مطالعات بزرگتر نیاز است.
بنابراین بهتر است AHCC را درمان قطعی HPV یا جایگزین واکسیناسیون، غربالگری و پیگیری پزشکی معرفی نکنیم.
اگر فردی قصد مصرف مکمل AHCC دارد، بهتر است ابتدا با پزشک یا داروساز مشورت کند؛ بهخصوص اگر داروی دیگری مصرف میکند یا بیماری زمینهای دارد.
چگونه از HPV پیشگیری کنیم؟
مهمترین راههای کاهش خطر ابتلا و عوارض HPV عبارتاند از:
- واکسیناسیون HPV
- رعایت رابطه جنسی ایمن و استفاده صحیح از کاندوم
- پرهیز از سیگار
- انجام منظم غربالگری سرطان دهانه رحم طبق دستورالعملهای مربوط به سن و شرایط فرد
- مراجعه به پزشک در صورت مشاهده زگیل یا ضایعات غیرطبیعی
واکسن و غربالگری در کنار یکدیگر نقش مهمی در پیشگیری از سرطان دهانه رحم دارند.
آیا HPV همیشه باعث سرطان میشود؟
خیر. بیشتر عفونتهای HPV به سرطان منجر نمیشوند. بسیاری از عفونتها طی یک تا دو سال توسط سیستم ایمنی بدن کنترل میشوند. نگرانی اصلی مربوط به عفونت پایدار با انواع پرخطر HPV است.
آیا HPV در مردان هم ایجاد میشود؟
بله. HPV میتواند هم زنان و هم مردان را مبتلا کند و در مردان نیز با زگیل تناسلی و برخی سرطانها، از جمله سرطان مقعد، آلت تناسلی و بعضی سرطانهای دهان و گلو ارتباط دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر ضایعه جدیدی در ناحیه تناسلی یا مقعد مشاهده کردید، اگر زگیل رشد سریع داشت یا دردناک، خونریزیدهنده یا غیرطبیعی بود، بهتر است برای بررسی به پزشک مراجعه کنید.
همچنین انجام غربالگری منظم سرطان دهانه رحم برای افراد واجد شرایط اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تغییرات پیشسرطانی معمولاً در مراحل اولیه علامتی ایجاد نمیکنند.
جمعبندی
HPV یک عفونت بسیار شایع است که در بسیاری از افراد بدون علامت بوده و توسط سیستم ایمنی بدن کنترل میشود. بااینحال، برخی انواع پرخطر HPV در صورت ماندگاری میتوانند زمینهساز سرطان شوند.
واکسیناسیون HPV، رابطه جنسی ایمن و غربالگری منظم سرطان دهانه رحم از مهمترین راههای پیشگیری از عوارض جدی این ویروس هستند. در حال حاضر درمان مستقیمی برای خود عفونت HPV وجود ندارد، اما زگیلها، ضایعات پیشسرطانی و سرطانهای مرتبط با HPV قابل درمان یا کنترل هستند
