درد عصبی یا درد نوروپاتیک یکی از انواع دردهای مزمن است که در اثر آسیب یا اختلال در عملکرد اعصاب ایجاد میشود. این درد میتواند به شکل سوزش، تیر کشیدن، برقگرفتگی، گزگز یا بیحسی احساس شود.
شدت و نوع درد عصبی در افراد مختلف متفاوت است. با این حال، در بسیاری از موارد میتوان با شناسایی علت و انتخاب درمان مناسب، شدت درد را کاهش داد.
درد نوروپاتیک چگونه احساس میشود؟
وقتی عصبها آسیب میبینند، ممکن است پیامهای درد را به شکل غیرطبیعی به مغز ارسال کنند. به همین دلیل، فرد حتی بدون وجود آسیب جدید در بدن، احساس درد میکند.
افراد مبتلا ممکن است درد عصبی را به شکلهای مختلفی تجربه کنند، از جمله:
- سوزش یا داغ شدن
- تیر کشیدن
- احساس برقگرفتگی
- گزگز و مورمور شدن
- بیحسی
- حساسیت بیش از حد به لمس
- احساس درد در هنگام نشستن یا ایستادن
برای مثال، در نوروپاتی ناشی از دیابت، ممکن است اعصاب پاها آسیب ببینند. در این شرایط، فرد علاوه بر درد یا گزگز، ممکن است کاهش حس در پاها را نیز تجربه کند.
چه عوامی باعث درد عصبی میشوند؟
آسیب یا تحریک اعصاب میتواند حساسیت آنها را افزایش دهد. در نتیجه، محرکهایی که معمولا دردناک نیستند، ممکن است باعث ایجاد درد شوند.
برای مثال، افراد مبتلا به زونا ممکن است نسبت به لمس پوست حساس شوند. حتی تماس لباس یا پارچه با پوست آسیبدیده میتواند درد ایجاد کند.
در برخی افراد نیز آسیب عصبی باعث ایجاد درد هنگام ایستادن یا نشستن میشود.
بیحسی و کاهش حس در آسیب عصبی
همه آسیبهای عصبی با درد همراه نیستند. گاهی فرد به جای درد، دچار بیحسی یا کاهش حس میشود.
کاهش حس میتواند انجام بعضی فعالیتهای روزمره را دشوار کند. برای مثال، فرد ممکن است هنگام تایپ کردن، بستن بند کفش یا نواختن ساز، کنترل و دقت کمتری داشته باشد.
بیحسی همچنین میتواند باعث شود فرد متوجه آسیبهای واردشده به دست یا پا نشود. به همین دلیل، بررسی منظم اندامهایی که دچار کاهش حس شدهاند اهمیت دارد.
تأثیر درد عصبی بر خواب
این نوع درد در بعضی افراد هنگام شب شدیدتر میشود. این وضعیت میتواند خواب را مختل کند و باعث خستگی در طول روز شود.
کمبود خواب نیز میتواند روی سلامت عمومی و کیفیت زندگی تأثیر بگذارد. اگر درد عصبی باعث اختلال مداوم در خواب میشود، بهتر است موضوع با پزشک در میان گذاشته شود.
درد عصبی و از دست دادن تعادل
کاهش حس در دستها یا پاها میتواند روی تعادل و قدرت حرکتی تأثیر بگذارد. در نتیجه، خطر زمین خوردن و آسیبدیدگی افزایش پیدا میکند.
در موارد شدید، پزشک ممکن است استفاده از وسایلی مانند آتل، عصا یا واکر را برای کاهش خطر سقوط توصیه کند.
آسیبهایی که ممکن است متوجه آنها نشوید
بیحسی ناشی از آسیب عصبی میتواند باعث شود فرد متوجه برخی آسیبهای پوستی یا جسمی نشود.
برای مثال، اگر پای فرد دچار کاهش حس باشد، ممکن است زخم یا آسیب ایجادشده را دیر متوجه شود. بنابراین، بررسی منظم دستها و پاها اهمیت زیادی دارد؛ بهخصوص در افرادی که دچار نوروپاتی دیابتی هستند.
درد عصبی چگونه پیشرفت میکند؟
روند پیشرفت درد عصبی به علت اصلی آن بستگی دارد. اگر بیماری زمینهای کنترل نشود، علائم ممکن است به مرور تشدید شوند.
در برخی انواع نوروپاتی، علائم ابتدا در قسمتهای دورتر از مغز و نخاع، مانند دستها و پاها، ظاهر میشوند. سپس ممکن است به سمت ساق پاها یا بازوها گسترش پیدا کنند.
تشخیص علت و شروع درمان مناسب میتواند به کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت آسیب عصبی کمک کند.
پزشک چگونه درد عصبی را بررسی میکند؟
برای تشخیص علت درد عصبی، پزشک درباره نوع و مدت درد و تأثیر آن بر زندگی روزمره سؤال میکند.
توضیح دقیق علائم میتواند به پزشک کمک کند تا علت احتمالی درد را بهتر مشخص کند. بنابراین، بهتر است مواردی مانند محل درد، زمان شروع، شدت درد و عواملی که آن را تشدید یا کاهش میدهند، به پزشک گفته شود.
چه بیماریهایی باعث درد عصبی میشوند؟
درد نوروپاتیک میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. بعضی از مهمترین بیماریها و شرایط مرتبط با آن عبارتاند از:
- دیابت
- زونا
- بعضی از انواع سرطان
- آسیبهای عصبی
- برخی بیماریهای مؤثر بر سیستم عصبی
در بعضی افراد، علت دقیق درد عصبی مشخص نمیشود. درمان بیماری زمینهای در صورت وجود، میتواند به کاهش علائم کمک کند. پزشک ممکن است همزمان درمان مستقیمی برای کنترل درد تجویز کند.
درمان درد عصبی چگونه انجام میشود؟
روش درمان به علت درد، شدت علائم و شرایط فرد بستگی دارد. پزشک ممکن است از دارو یا روشهای درمانی مختلف برای کنترل درد استفاده کند.
داروهای بدون نسخه
برخی مسکنهای بدون نسخه مانند داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی یا استامینوفن برای بعضی از انواع درد استفاده میشوند.
برخی محصولات موضعی نیز به شکل کرم، ژل، پماد یا اسپری در دسترس هستند.
با این حال، همه مسکنها برای درمان درد عصبی مناسب نیستند. بهتر است پیش از مصرف مداوم دارو، بهخصوص در صورت داشتن بیماری زمینهای یا مصرف داروهای دیگر، با پزشک یا داروساز مشورت شود.
داروهای تجویزی
پزشک ممکن است برای کنترل درد نوروپاتیک از داروهای مختلفی استفاده کند. بعضی داروهای ضدافسردگی و ضدتشنج در درمان برخی انواع درد عصبی کاربرد دارند.
برخی داروهای مسکن نیز میتوانند عوارض یا خطر وابستگی داشته باشند. به همین دلیل، انتخاب دارو باید بر اساس شرایط فرد و زیر نظر پزشک انجام شود.
درمانهای مکمل برای درد عصبی
برخی افراد در کنار درمانهای پزشکی از روشهای مکمل نیز استفاده میکنند. برای نمونه، طب سوزنی یا بعضی مکملهای غذایی ممکن است برای برخی افراد مفید باشند.
با این حال، «طبیعی» بودن یک روش به معنی بیخطر بودن آن نیست. مکملهایی مانند ویتامین B12 نیز بهتر است بدون نظر پزشک مصرف نشوند، بهخصوص اگر فرد داروهای دیگری استفاده میکند.
پیش از شروع هر روش مکمل، درباره فواید، عوارض احتمالی و تداخل آن با داروهای مصرفی با پزشک مشورت کنید.
سبک زندگی و کنترل درد عصبی
در کنار درمان پزشکی، داشتن سبک زندگی سالم میتواند به مدیریت بهتر برخی مشکلات مرتبط با درد عصبی کمک کند.
فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد، تغذیه مناسب، خواب کافی و حفظ وزن در محدوده سالم از مواردی هستند که میتوانند به سلامت عمومی کمک کنند.
اگر درد عصبی مداوم است یا با بیحسی، ضعف، اختلال در تعادل یا آسیبهای مکرر همراه شده، بهتر است برای بررسی علت و انتخاب روش درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید.
جمعبندی
درد عصبی یا درد نوروپاتیک میتواند به شکل سوزش، تیر کشیدن، برقگرفتگی، گزگز یا بیحسی احساس شود. دیابت، زونا و بعضی بیماریها و آسیبهای عصبی از عوامل احتمالی آن هستند.
درمان این نوع درد به علت اصلی و شرایط فرد بستگی دارد. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند به کنترل علائم و کاهش تأثیر آنها بر زندگی روزمره کمک کند.
